The Purusha Sukta

(1) oṁ sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt sa bhūmiṁ viśvato vṛtvā atyatiṣṭhad daśāṅgulam (2) puruṣa evedaṁ sarvam yad bhūtaṁ yac ca bhavyam utāmṛtatvasyeśānaḥ yad annenātirohati etāvān asya mahimā ato jyāyāṁś ca pūruṣaḥ pādo 'sya viśvā bhūtāni tripād asyāmṛtaṁ divi (3) tripād ūrdhva udait puruṣaḥ pādo 'syehābhavāt punaḥ tato viṣvaṅ vyakrāmat sāśanānaśane abhi tasmād virāḍ ajāyata virājo adhi pūruṣaḥ sa jāto atyaricyata paścād bhūmim atho puraḥ (4) yat puruṣeṇa haviṣā devā yajñam atanvata vasanto asyāsīd ājyam grīṣma idhmaḥ śarad dhaviḥ taṁ yajñaṁ barhiṣi praukṣan puruṣaṁ jātam agrataḥ tena devā ayajanta sādhyā ṛṣayaś ca ye (5) tasmād yajñāt sarvahutaḥ sambhṛtaṁ pṛṣadājyam paśūṁs tāṁś cakre vāyavyān āraṇyān grāmyāś ca ye tasmād yajñāt sarvahutaḥ ṛcaḥ sāmāni jajñire chandāṁsi jajñire tasmāt yajus tasmād ajāyata (6) tasmād aśvā ajāyanta ye ke cobhayādataḥ gāvo ha jajñire tasmāt tasmāj jātā ajāvayaḥ yat puruṣaṁ vyadadhuḥ katidhā vyakalpayan mukhaṁ kim asya kau bāhū kāv ūrū pādāv ucyete (7) brāhmaṇo 'sya mukham āsīt bāhū rājanyaḥ kṛtaḥ ūrū tad asya yad vaiśyaḥ padbhyāṁ śūdro ajāyata candramā manaso jātaḥ cakṣoḥ sūryo ajāyata mukhād indraś cāgniś ca prāṇād vāyur ajāyata (8) nābhyā āsīd antarikṣam śīrṣṇo dyauḥ samavartata padbhyāṁ bhūmir diśaḥ śrotrāt tathā lokāṁ akalpayan saptāsyāsan paridhayaḥ triḥ sapta samidhaḥ kṛtāḥ devā yad yajñaṁ tanvānāḥ abadhnan puruṣaṁ paśum (9) yajñena yajñam ayajanta devāḥ tāni dharmāṇi prathamāny āsan te ha nākaṁ mahimānaḥ sacante yatra pūrve sādhyāḥ santi devāḥ (10) vedāham etaṁ puruṣaṁ mahāntam āditya-varṇaṁ tamasaḥ parastāt tam eva viditvāti mṛtyum eti nānyaḥ panthā vidyate 'yanāya (11) oṁ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ